Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Жаратылыстану-география ғылымдары сериясы

ЖАЙЫҚ ӨЗЕНІНІҢ СУ САПАСЫНЫҢ ГИДРОХИМИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ТАЛДАУ

Жарияланды March 2026

3

3

Аңдатпа

Бұл зерттеу Жайық өзенінің экологиялық жағдайын бағалауға арналған және оның
табиғи суларының химиялық құрамына жан-жақты талдау жасайды. Еуразиядағы ең ірі
трансшекаралық өзендердің бірі ретінде Жайық өзені өңірлік биоалуантүрлілікті сақтау мен
оған іргелес аумақтардың тұрақты дамуын қамтамасыз етуде стратегиялық маңызға ие. Өзен
Қазақстан мен көршілес мемлекеттердің ауыл шаруашылығы, өнеркәсібі және халықтың
тұрмыстық қажеттіліктері үшін маңызды су көзі болып табылады. Сонымен қатар, Жайық
өзенінің су экожүйелері өсімдіктер мен жануарлардың көптеген түрлеріне, оның ішінде
бағалы кәсіптік балық түрлеріне тіршілік ету ортасын қамтамасыз етеді.
Соңғы онжылдықтарда антропогендік жүктеменің артуына байланысты Жайық өзенінің
экологиялық жағдайы елеулі алаңдаушылық тудырып отыр. Ластанудың негізгі көздеріне
өнеркәсіптік ағынды сулар, құрамында минералды тыңайтқыштар мен пестицидтер бар ауыл
шаруашылығы шайынды сулары, сондай-ақ урбанизацияның күшеюі мен тұрмыстық ағынды
сулар көлемінің ұлғаюы жатады. Бұл факторлар жер үсті суларының сапасына және өзен
экожүйесінің жалпы күйіне теріс әсер етеді.
Зерттеу өзеннің әртүрлі учаскелерінде су сынамаларын іріктеуге және негізгі физика
химиялық көрсеткіштерді зертханалық талдауға негізделген. Зерттелген параметрлерге рН
деңгейі, негізгі иондардың (кальций, магний, натрий және хлоридтер) концентрациялары,
сондай-ақ нитраттар мен фосфаттар сияқты биогендік элементтердің мөлшері кіреді.
Алынған нәтижелер, әсіресе өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы аймақтарына жақын
орналасқан учаскелерде, ластану деңгейінің артқанын көрсетеді. Зерттеу барысында су
организмдері мен адам денсаулығына төнетін ықтимал экологиялық қауіптер де
қарастырылды. Нәтижелер негізінде Жайық өзені алабының экологиялық тұрақтылығын
сақтау, су ресурстарын ұтымды пайдалану және мониторинг жүйесін жетілдіру бойынша
ұсыныстар берілді.

PDF (English)