Бұл мақалада Ақтөбе облысындағы дала және егістік топырақтың қазіргі жағдайы, олар
дың топырақ организмдері үшін тіршілік ету ортасының нашарлауын ескере отырып
қарастырылады. Топырақтың физикалық және физикалық-химиялық параметрлері, сондай
ақ әр түрлі топырақ типтері арасында салыстырмалы талдау жүргізу үшін бір шаршы метрге
жауын құрттарының тығыздығы талданады. Сондай-ақ, топырақтың құрылымдық әртүрлілігі
талқыланады және алынған мәліметтер негізінде олардың құнарлылығы туралы болжам
жасалады. Бұл зерттеулер Ақтөбе облысы Мәртөк ауданының Дала және егістік топы
рақтарында 2022-2023 жылдардағы жазғы-күзгі уақыт кезеңінде жүргізілді. Сыналатын
Топырақтардың механикалық құрамын анықтау үшін Н.И. Саввинов әдісі стандартты
електер мен құрғақ елеу жиынтығын қолдана отырып қолданылды. Жауын құрттарын есепке
алу М.С. Гиляровтың зоологиялық алаңдарының әдістемесіне сәйкес сынамаларды қолмен
талдау әдісімен жүргізілді. Егістік топырақта өсімдіктердің құрамына Stipa lessingiana Trin et
кіретін зопник-типчак-қауырсын қауырсындары Қауымдастығы ұсынған Өсімдіктер
табылды. Rupr., Festuca valesiaca Gaudin. және Phlomis tuberosa L. топырақ қасиеттеріндегі
негізгі өзгерістер олардың механикалық күйінде көрінеді. Дала мен егістік топырақтың құра
мын салыстыра отырып, микроагрегаттардың көбеюіне байланысты агрономиялық құнды
фракцияның мөлшері азайғаны анықталды.
Осы зерттеу аясында кейбір нәтижелер келтірілген: мысалы, егін жинап, егістік алқаптар
дағы сабанды жойғаннан кейін топырақтың жоғарғы қабаттарының температурасы жоғары
лайды, бұл оның жылу тепе-теңдігін бұзады және құрғауға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ топы
рақ құрылымының бұзылуына, шаң фракцияларының ұлғаюына және агрегатаралық кеңіс
тіктің азаюына әкелетін ауыр ауылшаруашылық техникасын қолдану мысалдары келтірілді.
Мұндай құбылыстар Топырақтың су және ауа режимдеріне теріс әсер етеді.
Мақалада сонымен қатар әртүрлі Омыртқасыздардың, біздің жағдайда жауын құрттары
ның өмірлік цикліне тікелей әсер ететін процестер туралы айтылады, өйткені олардың өмірі
топырақтың жоғарғы қабаттарының жағдайына байланысты. Соңында орындалған зерттеу
лердің қорытындысы бойынша қорытынды ұсынылды.